طرحواره درمانی چیست؟

طرحواره درمانی چیست؟

طرحواره درمانی به طور گسترده بر پردازش خاطرات و تجربیات بد دوران کودکی تمرکز کرده و از تکنیک‌های تجربی روان درمانی برای تغییر احساسات منفی مرتبط با چنین خاطراتی استفاده می‌کند. هدف از طرحواره درمانی کمک به فرد برای خودشناسی، درک بهتر علت‌های زمینه‌ای موضوعات مختلف و روش تغییر افکار و رفتارهای خود است تا بتواند بهتر با چالش‌ها یا احساسات به روش‌هایی سالم و سازنده کنار بیاید.

تست طرحواره (تست تشخیص طرحواره)

تست طرحواره های ناسازگار یانگ (YEMSQ) در قالب آزمون‌های آنلاین و حتی در مشاوره‌های حضوری گرفته می‌شوند.

ذهنیت های طرحواره چیست؟

در روانشناسی شناختی، طرحواره یک الگوی سازمان یافته از فکر و رفتار است. همچنین می‌توان آن را ساختار ذهنی ایده‌های از پیش تعیین‌شده، چارچوبی که جنبه‌ای از جهان را نشان می‌دهد، یا سیستمی برای سازماندهی و درک اطلاعات جدید توصیف کرد. ذهنیت دربرگیرنده‌ رفتار، فکر، احساسات و حتی حس‌های بدنی ما است.

انواع ذهنیت طرحواره

ذهنیت طرحواره انواع مختلفی دارد که در ادامه هر یک از این موارد را توضیح داده‌ایم:

۱. ذهنیت مقابله ای ناکارامد

مقابله ناکارآمد عبارت است از ناتوانی در مدیریت، پاسخگویی یا تصمیم‌گیری پیرامون یک موقعیت استرس‌زا. عوامل استرس‌‌زا و خواسته‌های روزمره مانند برنامه‌های کاری، ضرب‌الاجل‌های مدرسه و نیازهای خانواده می‌توانند با عوامل استرس‌زای جدی‌تری مانند طلاق یا از دست دادن یکی از عزیزان ترکیب شوند.

۲. ذهنیت بزرگسال سالک

بزرگسالان به جای منفعل و وابسته، فعال و خودجوش هستند. آن‌ها احساس نمی‌کنند قربانی زندگی شده‌اند، شکایت نمی‌کنند یا مشکلاتشان را به دست دیگران نمی‌اندازند. در عوض، آن‌ها مستقیماً با مشکلات یا چالش‌های خود مواجه می‌شوند و به جای وابستگی به دیگران، راه‌حل‌هایی را در نظر می‌گیرند. همچنین فقط در رابطه با آنچه واقعاً به آن نیاز دارند کمک می‌گیرند، مانند زمینه‌هایی که فاقد تخصص هستند، نه در رابطه با نیازهای عاطفی حل نشده گذشته.

۳. ذهنیت های کودکانه

سن روانی یا عاطفی شخص اغلب در زمان مشاهده واکنش‌‌ها و عادات عاطفی مشهود است. نشانه‌های کودکانه عاطفی عبارتند از تشدید عاطفی، سرزنش کردن و دروغ‌گویی. فردی که از نظر عاطفی کودک است کنترل تکانه ضعیفی داشته، باید در مرکز توجه قرار گیرد یا اینکه برای بقیه افراد قلدری می‌کند.

چنین کودکی مسائل را جدی نمی‌گیرد زیرا ذهن او برای پردازش موضوعات مختلف بسیار نابالغ است. همچنین بی‌مسئولیت بوده و ذهنیتی کودکانه و ناپخته دارد.

۴. ذهنیت های والدینی ناکارآمد

خانواده ناکارآمد خانواده‌ای است فاقد همدلی و دارای نشانه‌هایی از تعاملات ناسالم بین والدین و یا بین والدین و فرزندانشان. این شرایط ممکن است وضعیت گیج کننده‌ای برای کودک ایجاد کند که به نوبه خود ممکن است باعث ایجاد و بروز رفتارهای غلط در کودک شود.

۵. طرحواره رهاشدگی

داشتن طرح واره رها کردن به این معنی است که انتظار ندارید دیگران از شما پشتیبانی، ارتباط یا محافظت مداوم کنند. شما به احتمال زیاد روابط را ناپایدار، غیرقابل اعتماد و غیرقابل پیش بینی می‌بینید.

افرادی که به طور خاص طرحواره رهاسازی دارند، اعتقاد یا انتظار قوی دارند که «هیچ کس در کنار من نیست» یا «افرادی که دوستشان دارم من را ترک خواهند کرد». ممکن است از دوران جوانی یاد گرفته باشید که افراد غیرقابل اعتماد هستند و ارتباط نزدیکتان با دیگران به‌راحتی قطع شود.

۶. طرحواره بی اعتمادی

چنین افرادی نسبت به بدرفتاری بیش از حد هوشیار هستند و می‌توانند در نظر دیگران به عنوان پارانوئید یا مشکوک ظاهر شوند. علاوه بر این، افراد دارای طرحواره بی‌اعتمادی معتقدند که دیگران یا عمداً با آن‌ها بدرفتاری می‌کنند یا خودخواه و بی‌دقت هستند و به‌طور تصادفی با این افراد بدرفتاری کرده‌اند.

۷. طرحواره محرومیت هیجانی (طرحواره بازداری هیجانی)

طرحواره بازداری هیجانی (طرحواره محرومیت هیجانی) حالتی است که به دنبال ترس و تلاش برای از دست ندادن و طرد نشدن از سمت دیگران و یا در زمان احساس شرم و بی‌کنترلی، بر تکانه‌های شخصی بروز می‌کند. گاهی اوقات افرادی که دچار طرحواره محرومیت هیجانی هستند از طرف افراد مقابل فردی بی‌‌تفاوت و بی‌‌احساس تلقی می‌شوند که در بروز عواطفشان با مشکل مواجه هستند.

۸. طرحواره ایثار

این طرحواره به فداکاری بیش از حد و فدا کردن نیازهای خود برای کمک به دیگران اشاره دارد. دلایل رایج جلوگیری از ایجاد درد برای دیگران و اجتناب از احساس گناه از احساس خودخواهی است. این طرحواره گاهی اوقات منجر به این موضوع می‌شود که نیازهای شما به اندازه کافی برآورده نمی‌شود و ممکن است نسبت به افرادی که برای آن‌ها فداکاری می‌کنید احساس عصبانیت داشته باشید.

۹. طرحواره نقص و شرم

داشتن طرحواره نقص و شرم به این معنی است که احساس وجود مشکلی در خود را دارید. این نقص می‌تواند نقص ظاهر، شخصیت، هوش، اخلاق و… باشد.

طرحواره درمانی برای چه افرادی موثر است؟

به طور کلی می‌توان گفت که طرحواره درمانی برای هر یک از افراد زیر مناسب و موثر است:

• افراد دارای اضطراب
• مبتلایان به افسردگی مزمن و دارای افسردگی
• افراد دارای رفتار مجرمانه
• مبتلایان به اختلالات تغدیه ای
• در صورت ابتلا به استرس پس از سانحه
• در شرایط وجود مسائل مربوط به رابطه
• افراد دارای سابقه سوء مصرف مواد